oMatko!

Magazyn świadomych rodziców

Praw(n)ym okiem mamy / Prawo

Dlaczego warto zatrudnić nianię legalnie?

Znalezienie odpowiedniej opiekunki dla dziecka jest ogromnym wyzwaniem dla wszystkich rodziców. Oprócz wszelkich aspektów formalnych czy prawnych pozostaje ten najistotniejszy – znalezienie właściwej osoby, która ma objąć opiekę nad najważniejszym dla nas człowiekiem oraz przekazywać mu w toku codziennych czynności wyznawane przez nią wartości. Gdy już jednak uda nam się znaleźć perfekcyjną nianię, powinniśmy zająć się formalną organizacją tejże opieki.

Większość rodziców nie zawiera żadnych umów z nianiami i opiera ten swoisty stosunek pracy jedynie na zaufaniu i ustnych ustaleniach, co skutkuje brakiem ubezpieczenia niani i brakiem zysków państwa w postaci podatków. Warto też rozważyć, czy taki układ pomiędzy nianią oraz rodzicami jest rzeczywiście korzystny dla obu stron. Każda forma zawartej z nianią umowy powoduje bowiem, iż relacja z nianią wychodzi poza sferę zaufania i przyjaźni, a wkracza w sferę zabezpieczenia interesów i bezpieczeństwa prawnego – w tym bezpieczeństwa dziecka.

Zawarcie umowy z nianią wiąże się chociażby z weryfikacją jej danych osobowych, miejsca zamieszkania, wkroczeniem w sferę sformalizowania i kontroli. Możemy z łatwością wyobrazić sobie sytuację, w której niania bez wcześniejszych ustaleń i naszej zgody, zabiera nasze dziecko na wycieczkę do innego miasta, z której nie wraca o zwykłej porze, a my nie mamy z nią kontaktu. W takiej sytuacji (a przykładów podobnych okoliczności życiowych można mnożyć), umowa i pewność danych personalnych pracownika umożliwi nam podjęcie skutecznych kroków. Powyższe uregulowania mają również praktyczne zastosowanie w sytuacji, gdy dziecko wyrządzi komuś szkodę. Wówczas umowa daje gwarancję skutecznego wykazania, kto sprawował opiekę nad dzieckiem w chwili wystąpienia zdarzenia. Nie należy pominąć faktu, iż zawarcie umowy może wywołać u niani silniejsze poczucie obowiązku podawania rodzicom prawdziwych danych.

Nianię można zatrudnić poprzez zawarcie umowy zlecenia, a szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość zawarcia z nianią tzw. umowy uaktywniającej, zgodnie z regulacją ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3, która weszła w życie 4 lutego 2011 roku. Umowa uaktywniająca jest w istocie umową zlecenia, do której mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego. Zachętą dla tego typu rozwiązania jest opłacanie za nianię, z którą zawarto umowę uaktywniającą, składek na ubezpieczenia społeczne (ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne, a składki te opłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z budżetu państwa. Co niezwykle istotne, zatrudnionej przez nas niani biegną okresy składkowe do emerytury. Niania jest tym samym ubezpieczona, może więc skorzystać z pomocy lekarskiej w ramach publicznej służby zdrowia.

We wspomnianej ustawie nie znajdziemy wzoru umowy uaktywniającej, natomiast ustawodawca wymienia pożądane i wymagane elementy takiej umowy, jak wskazanie stron umowy, celu i przedmiotu umowy, czasu i miejsca sprawowania opieki, liczbę dzieci powierzonych opiece, obowiązki niani, wysokość wynagrodzenia oraz sposób i termin jego wypłaty, czas, na jaki umowa została zawarta, warunki i sposób zmiany oraz rozwiązania umowy. W tym miejscu należy wspomnieć o obowiązku sporządzenia umowy w formie pisemnej, a także o możliwości zawarcia tej umowy przez rodziców lub osobę samotnie wychowującą dziecko. Ustawodawca wyraźnie wskazuje, że jest nią rodzic będący: panną, kawalerem, wdową, wdowcem, osobą rozwiedzioną lub żyjącą w separacji oraz rodzic pozostający w związku małżeńskim, jeżeli jego małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Dodatkowo należy wiedzieć, że aby zawrzeć z nianią umowę uaktywniającą, rodzice muszą być zatrudnieni, świadczyć usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych lub prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą. Bezwzględnie nie mogą jednak sami być zatrudnieni jako nianie na podstawie umowy uaktywniającej. Nianię rodzic powinien zgłosić w ZUS do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Na mocy obowiązujących przepisów możemy zawrzeć z nianią umowę uaktywniającą, jeśli dziecko ukończyło 20. tydzień życia a opieka nad dzieckiem może być sprawowana do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3. rok życia lub w przypadku, gdy niemożliwe bądź utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym do – ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 4. rok życia. Umowę można zawrzeć na dowolny okres czasu, okres wypowiedzenia ustalają same strony umowy, jednakże czas jej trwania musi mieścić się w granicach ustawowych.

Omówienia wymaga również kwestia wynagrodzenia niani za pracę, bowiem wysokość wynagrodzenia ma bezpośredni wpływ na obowiązek opłacania składek. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz składkę zdrowotną opłaci ZUS od podstawy stanowiącej kwotę nie wyższą niż minimalne wynagrodzenie. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby niania otrzymywała wynagrodzenie wyższe niż tzw. minimalne. W tej sytuacji jednak składki w wysokości nadwyżki od kwoty minimalnego wynagrodzenia zapłaci rodzic a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Niania może również otrzymywać wynagrodzenie niższe od minimalnego, ponieważ o wysokości wynagrodzenia decydują strony umowy (w myśl zasady o swobodzie umów). Rodzic (płatnik składek) musi też niezwłocznie informować ZUS o każdej zmianie mającej wpływ na opłacanie składek, w szczególności o rozwiązaniu lub wygaśnięciu umowy uaktywniającej. Należy pamiętać, iż konieczne jest zgłoszenie niani do ZUS w terminie 7 dni od rozpoczęcia pracy i najlepiej jeśli data ta będzie wskazana w umowie.

Decyzja o wyborze niani jest indywidualną sprawą każdego rodzica. To rodzic decyduje, komu chce powierzyć sprawowanie opieki nad dzieckiem oraz jakie kwalifikacje powinna posiadać niania, a ustawodawca nie wymaga, aby taka osoba posiadła konkretne umiejętności czy wykształcenie. Nie przewidziano również zakazu zawarcia umowy uaktywniającej z członkiem rodziny, w tym babcią dziecka lub ciocią. Nianią może być każda osoba fizyczna, która ukończyła 18 lat, także mężczyzna. Jedynym warunkiem, który musi spełnić niania, jest poddanie się obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym.

Marta Larisch autor artykułu

Reklama

Polecamy!